بررسی و مطالعه نقش موقعیت استراتژیکی بنادر نواحی جنوبی دریای خزر در توسعه اقتصادی مناطق جنوبی البرز مرکزی(از دوران صفویه تا پایان قاجار)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی گروه باستان شناسی، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران.

2 استادیار گروه باستان شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحدابهر، ایران.

چکیده

دریای خزر از دیر باز تا کنون دارای اهمیت اقتصادی ویژه ای می‌باشد. این دریا همواره در طول تاریخ به عنوان یک وسیله ارتباطی و شبکه عظیم حمل و نقل آبی، سرزمین ها و مناطق مختلف را به هم مرتبط ساخته و وسیله ای مناسب و در دسترس جهت تماس و مراوده میان جوامع گوناگون بوده است. از گذشته های دور و پیش از قاجار در امر جابه جایی مال التجاره ها و مسافر فعال بودند و در پاره ای اوقات کالاها و اجناس تجاری برای صادرات و واردات به آنجاها ارسال می شده استمنطقه کوهپایه آبیک بنا بر دلایل متعدد و موقعیت ویژه جغرافیائی آن و قرار گرفتن بر سر مسیر مهم باستانی موسوم به جاده خراسان(به عنوان پل ارتباطی بین شرق و غرب فلات ایران) از جمله مناطقی است که در پی بردن به وضعیت آن در دوره متأخر اسلامی می‌تواند نقش مهمی در بازسازی تاریخ تحولات تجاری و فرهنگی منطقه فلات مرکزی، شمال و شمال غرب کشور داشته باشد. در این راستا از دوران پیش از تاریخ که محوطه‌های منطقه قزوین با محوطه‌هائی از فلات مرکزی ایران و شمال غرب ایران در ارتباط بوده‌اند این موضوع به دوران‌های تاریخی و اسلامی نیز سرایت داشته و راه های تجاری در رونق اقتصادی منطقه نقش بسزایی ایجاد کرده است. در این پژوهش سعی بر آن است تا بتوان نقش بنادر دوران متاخر اسلامی دریای خزر در ایجاد توسعه راه های تجاری نواحی جنوبی البرز مرکزی(کوهپایه شمالی آبیک) بیشتر تبیین گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Strategic Position of the Ports of the Southern Caspian Sea Ports in the Development of Maritime Trade with Neighboring Areas (from the Late Islamic period to the present)

نویسندگان [English]

  • yaghoub ebrahimi 1
  • araz najafi 2
  • farzad mafi 2
1 Assistant  marlik University of Nowshahr Education
2 a
چکیده [English]

The Caspian Sea has long been of particular economic importance. Throughout its history, the sea has always been an interconnected vehicle and an enormous water transport network, connecting different lands and regions, and has been a convenient and accessible means of communication and communication between different communities. From the ancient times before Qajar, traders and travelers were active in transporting goods and goods were sometimes exported and exported there. The Khorasan Road (known as the bridge between the East and West of the Iranian Plateau) is one of the areas where finding its status in the late Islamic period can play an important role in reconstructing the history of commercial and cultural developments. The region has a central plateau, north and northwest of the country. In this regard, from the pre-historic period the areas of Qazvin area were connected with the areas of the central plateau of Iran and northwest of Iran. This issue has spread to historical and Islamic times and commercial paths to economic prosperity. The region has played a significant role. In this study, the role of the late Islamic ports of the Caspian Sea in the development of trade routes in the southern areas of the central Alborz (northern Abike foothills) is further elucidated.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ports
  • Caspian Sea
  • Late Islamic Period
  • Commercial Roads
  • North Abyek Foothills
اولئاریوس، آدام (1380). سفرنامه اولئاریوس. ترجمه: احمد بهپور. تهران: نشر ابتکار نو.
باستانی پاریزی، محمدابراهیم (1378). سیاست و اقتصاد عصر صفوی. تهران: نشر صفی­علیشاه.
تاورنیه، ژان باتیست (1361). سفرنامه تاورنیه. ترجمه: ابوتراب نوری. تصحیح حمید شیرانی. اصفهان: انتشارات سنایی.
جملی­کارری، جووانی فرانچسکو (1383). سفرنامه کارری. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
چلبی، اولیا (1364). کرد در تاریخ همسایگان (سیاحت­نامه اولیا چلبی). ترجمه: فاروق کیخسروی. تهران: انتشارات صلاح­الدین ایوبی.
دلاواله، پیترو (1370). سفرنامه پیترو دلاواله. ترجمه: شعاع­الدین شفا. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
رازی، امین­احمد (1378). تذکره هفت اقلیم. با تصحیح و تعلیقات و حواشی محمدرضا طاهری (حسرت). جلد سوم. تهران: انتشارات سروش.
رائین، اسماعیل (1356). دریانوردی ایرانیان: از عصر استعمار تا امروز. تهران: چاپخانه زیبا.
ژزوی­یت، کشیشان (1371). نامه­های شگفت­انگیز. ترجمه: بهرام فره­وشی. تهران: انتشارات اندیشه جوان.
سیوری، راجر (۱۳۷۲). ایران عصر صفوی. ترجمه: کامبیز عزیزی. تهران: نشر مرکز.
شاردن، ژان (1372). سفرنامه شاردن. ترجمه: اقبال یغمایی. چاپ اول. تهران: انتشارات توس.
فاخته، قربان (1388). گیلان در یک نگاه. رشت: نشر ارنواز.
فیگوئروا، دن گارسیا (1363). سفرنامه فیگوئروا. ترجمه: غلامرضا سمیعی. تهران: نشر نو.
کاتف، فدت­آفاناس­یویچ (1356). سفرنامه فدت­آفاناس­یویچ کاتف. ترجمه: محمدصادق همایون فرد. تهران: کتابخانه ملی ایران.
علیزاده لاهیجانی، حمید (1378). «تغییرات نیم­رخ ساحل ایران در برابر نوسان تراز آب خزر». نشریه علمی-پژوهشی اقیانوس­شناسی، شماره 3.
مشفقی­فر، ابراهیم (1384). «روند تاریخی فرمانروایی و حاکمیت قدرت­های ساحلی بر دریای خزر». مجله علوم انسانی (دانشگاه امام حسین)، سال 14، شماره 56، فروردین و اردیبهشت.
منجم یزدی، جلال­الدین (1396). تاریخ عباسی یا روزنامه ملاجلال. به­کوشش سیف‌الله وحیدنیا. قم: مؤسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان.
میرجلیلی، سیدحسین، و کریمی، جواد، و نیستانی، جواد، و هاشمی، سیدرضا، و فرهانی منفرد، مهدی، و نوشیروانی، وحید، و شاتزمیلر، مایا، و اشپولر، برتولد (1389). تجارت در جهان اسلام. تهران: نشر کتاب مرجع.
وثوقی، محمدباقر (1389). علل و عوامل جابه­جایی کانون­های تجاری در خلیج فارس. تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام.
ورجاوند، پرویز (۱۳۷۷).  سیمایتاریخوفرهنگ قزوین. تهران: نشر نی.
سایت مؤسسه بین­المللی مطالعات دریای خزر: (www.iikss.com)
Kosarev, A. N. & Tuzhilkin, V. S. & Kostianoy, A. G. (1986-1997). “Main Features of the Caspian Sea Hydrology”, in Dying and Dead Seas Climatic Versus Anthropic Causes.
Lahijani, H. (1999). Beach Profile Changes under the Caspian Sea Level Fluctuations, Oceanography, Vol. 2 & 3, P. 35-41 (in Persian).
Marret, F. & Leroy, S. & Calié, F. & Gasse, F. (2004). New organic-walled dinoflagellate cysts from recent sediments ofCentral Asian seas. Review of Palaeobotany and Palynology 129 (2004) 1–20.